وبلاگ

فناوری نانو جبران عقب ماندگی ها

پلتفرم نوآری باز کوشا | فناوری نانو جبران عقب ماندگی ها

فناوری نانو ‌یا آن‎ طور که بعضی وقت ها از آن نامبرده می‎‌شود، تولید مولکولی شاخه‌ای از مهندسی است که به طراحی و تولید انبوه مدارهای الکترونیک کوچک و ابزارهای مکانیکی، در مقیاس های مولکولی، می‌ پردازد.

هنگامی که برای اولین بار در اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی پیشگام عرصه فناوری نانو اریک درکسلر نظریه جسورانه خود را انتشار داد، بهترین پاسخی که دریافت کرد عکس ‎العمل هایی توام با شک و تردید بود.

این نظریه تازه مطرح شده خوب تر و رویایی‎ تر از آن به نظر می ‎رسید که واقعیت داشته باشد و حتی از دید بسیاری از دانشمندان و اهل نظر کل مسئله غیرممکن می ‎نمود.

با این وجود قوانین فیزیک راه خود را می روند و اهمیت زیادی برای ابراز نظرها و بیم ها و امیدهای ما قائل نیستند.

از این رو گرچه زمان لازم است تا این نظریه محقق شود اما به هیچ‌وجه غیر ممکن نیست و حتی اجتناب ناپذیر هم خواهد بود.

● نگاه از زاویه فواید و مضرات

هر فناوری قدرتمندی همان ‎قدر که فواید و محاسن به ارمغان می‎ آورد می ‎تواند مضر هم باشد.

فعالان عرصه نانو از بدو مطرح شدن آن به خطرات و نگرانی‎ هایی که ممکن است توسط این فناوری ایجاد شود توجه داشته و در پی بررسی و رسیدگی به آنها بوده ‎اند.

تغییراتی که در اثر فناوری نانو پدید آمده است، نه در حد و اندازه تغییرات ناشی از انقلاب صنعتی بلکه بسیار فراتر از آن خواهد بود.

سوال مهمی که مطرح می‎ شود آن است که چگونه باید با این تغییرات مواجه شد؟

چه سیاست ها و خط مشی ‎هایی باید در خلال پیشرفت و گسترش این فناوری نوظهور اتخاذ شود؟

درکسلر در کتابش با عنوان “موتورهای آفرینش” که در سال ۱۹۸۶ به چاپ رسید به گونه ه‎ای مبسوط به این موضوع پرداخته است.

همچنین وی درسال ۱۹۸۸ در مقاله آینده‎ نگران تحت عنوان “گفتگویی پیرامون خطرها” به نگرانی هایی که تا آن زمان مطرح شده بودند پرداخته است.

یک راه حل که برای رویایی با این مشکلات بالقوه توسط بیل جوی، موسس و رئیس شرکت سان میکروسیستم، مطرح شد از این قرار بود:

“برای اجتناب از نتایج وخیم و پیامدهای وخیم که ممکن است فناوری نانو با خود همراه داشته باشد، باید از این فناوری به طور کامل چشم‎ پوشی و تحقیقات و توسعه در این زمینه را به طور کامل متوقف کرد.”

این راه حل «جوی» در واقع همان پاک کردن صورت مسئله است.

این راه حل خود سبب بروز مشکلات زیادی می‎ شود: بازداشتن محققان از تحقیق درباره فناوری نانو و نیز جلوگیری از تولید و ساخت محصولات با استفاده از این فناوری که شانس های زیادی در آن نهفته است و شکوه پیروزی در آن موج می‎زند و در کل ممنوعیت های ملی و بین‎ المللی نه تنها کارساز نیستند،

بلکه این خلا در قوانین موجود خود می‎ تواند منجر به رواج تحقیقات به صورت زیرزمینی شود.

پلتفرم نوآری باز کوشا | سان میکروسیستم

درست در همین زمان است که تابعان و مطیعان تحریم های وضع شده موجبات محرومیت خود را از بسیاری از فواید حاصل از این فناوری نوین فراهم خواهند ساخت.

پس حال که تحریم کارساز نیست، بهترین راه مواجهه با نگرانی ‎‎ها و پیامدهای منفی که فناوری نانو به دنبال خود دارد چه خواهد بود؟

در کل نگرانی ها و خطرها را می توان در قالب دو گروه عمده دسته ‎بندی کرد: سوءاستفاده ‎های عمدی و خطرات غیرعمدی.

بهترین راه پرهیز از بروز سوء استفاده‎ های عمدی، یعنی استفاده نابجا توسط برخی گروه های کوچک یا ملت ها که سبب ایجاد آسیب های فراوان می‎‎ شوند، وضع معیارهایی بر مبنای درک روشن از این فناوری است.

از جمله موارد، می‎ توان در آینده از فناوری نانو برای تشخیص سریع حملات متخاصمان و اندیشیدن تدابیری برای دفع آنها استفاده کرد.

علاوه بر تولید سیستم‌های نظارتی جدید برای تشخیص سریع و به موقع طرح های توسعه و ساخت ادوات و سلاح های کشتار جمعی، دسترسی به موادی سبک تر، محکم تر و هوشمندتر که به مدد کامپیوترهای مولکولی فراهم شده است،

این امکان را نیز ایجاد می ‎کند که با بهبود و اصلاح سلاح های قبلی در برابر این تهدیدهای کشف شده عکس العمل مناسب نشان داد.

دسته دوم خطرات یعنی تهدیدها و خطرهای غیرعمدی از آنجا ناشی می‎ شوند که یک ماشین مولکولی خود تکرار با خارج شدن از کنترل سبب پر شدن لایه بایوسفر از ماشین هایی از نوع خودش شود.

در حالی‌که پیشنهاد فناوری نانو، استفاده از تکرار (با هدف حداقل‎ سازی هزینه ‎های تولید) است، کپی برداری از سیستم‌های زنده به هیچ‌وجه پیشنهاد نمی‎ شود. سیستم‌های زنده به طرز شگفت ‎‎آوری قابلیت سازگاری با یک محیط طبیعی پیچیده را دارند.

با تکیه بر فناوری نانو می‎توان سیستم‌هایی از ماشین‌های مولکولی، مشابه نمونه ‎های کوچکی که امروزه در کارخانه ‎های فوق مدرن یافت می شوند، ساخت.

بازوهای روباتیک با ابعادی در حد ساب میکرون همان کاری را در فرایند مونتاژ روی اجزا مولکولی انجام خواهند داد که امروزه عموزاده ‎های بزرگشان در کارخانه‎ های سراسر دنیا روی پیچ و مهره ‎ها انجام می‎ دهند.

● راهبردهایی برای توسعه اصولی

برای پرهیز از هرگونه تهدید و خطر احتمالی ناشی از ساخت سیستم‌های جدید در آینده، باید مجموعه ‎ای از قوانین و مقررات وضع شود

تا تولیدکنندگان و توسعه ‎دهندگان سیستم های تولید مولکولی واقف شوند که چگونه باید فعالیت های خود را به صورت امن دنبال کنند.

آری باید قوانینی وضع شود تا ما را برای مواجهه بی‎ خطرتر با فناوری نانو آماده سازد.

از جمله قوانین بدیهی که باید در این راهبردها به آن پرداخت می‎ توان به این موارد اشاره کرد: تکرارکننده‎ های مصنوعی نباید قادر به اجرای فرایند تکرار در یک محیط طبیعی به گونه ‎ای کنترل نشده باشند؛

آنها باید وابستگی کامل به یک منبع سوخت مصنوعی یا قطعه‎ای مصنوعی داشته باشند که به هیچ‌وجه در طبیعت یافت نشود؛

آنها باید با استفاده مناسب از کدهای تصحیح خطا و پنها‎ن‎ سازی، از بروز تغییرات ناخواسته و نامطلوب در روند برنامه کاری شان جلوگیری به عمل آورند.

● اقدامات انجام شده در ایران

در ایران با توجه به ضرورت تدوین برنامه ‎ای بلند مدت برای توسعه فناوری نانو “ستاد ویژه توسعه فناوری نانو” در شهریور ماه سال ۱۳۸۲ با دستور رئیس جمهورتشکیل شد.

اهداف این ستاد عبارت است از:

  • دستیابی به سهم مناسبی از تجارت جهانی با استفاده از فناوری نانو؛
  • ایجاد زمینه مناسب برای بهره ‎مندی از مزایای فناوری نانو در جهت ارتقای کیفیت زندگی مردم؛
  • نهادینه شدن توسعه پایدار و پویای علوم، فناوری و صنعت نانو.

 

ماموریت اصلی ستاد هم دستیابی به جایگاه مناسب در بین ۱۵ کشور برتر فناوری نانو و تلاش برای ارتقای مداوم این جایگاه به منظور توسعه اقتصادی کشور است.

سیاست های حاکم بر تمام سطوح برنامه تدوینی شامل سه دسته کلی:

  • سیاستهای راهبری
  • سیاستهای راهبردی
  • سیاستهای اقتصادی و اجتماعی است.

از جمله مواردی که در راستای سیاست های اجتماعی و اقتصادی مطرح است، رعایت ارزشها و اصول اخلاقی و ملاحظات زیست محیطی در اجرای برنامه است.

در راستای همین سیاست برنامه ‎ای تحت عنوان “بررسی اثرات مثبت و منفی بهداشتی، زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی مرتبط با توسعه فناوری نانو که مانع دسترسی عمومی به محصولات آن می‎‎ شوند” تدوین و اجرای آن به وزارت بهداشت و سازمان محیط زیست محول شده است.

البته این برنامه بیشتر در فاز مطالعاتی بوده و بودجه آن هم در سرجمع بودجه مطالعاتی لحاظ شده است.

مشاهده دقیق سند مذکور نشان می‎دهد که توجه به مقوله وضع قوانین برای پرهیز از خطرات ناشی از فناوری نانو در آن بسیار کمرنگ بوده و این مسئله چنان که باید مورد توجه قرار نگرفته است.

بنابراین بهتر است در کنار تدوین برنامه‎های توسعه‎ ای به وضع قوانین و بایدها و نبایدهایی که برنامه باید در چارچوب آن اجرا شوند نیز پرداخت.

مقالات مرتبط:

بهترین فناوری های آموزشی جهان

● جمع بندی نهایی بحث

فناوری نوظهور نانو نویدبخش زندگی بهتر برای بشریتو رفع بسیاری از مشکلات و ناملایمات موجود است.

با این حال نانو نیز همانند سایر پدیده ‎های نوظهور در کنار نکات مثبت فراوان، کاستیها و حتی خطراتی را به همراه داشته و به قول معروف هر گلی خاری دارد.

چنانچه روند توسعه و پرداختن به این عرصه هوشمندانه انجام شود و با وضع قوانین مناسب و کافی همراه باشد، نه تنها تهدیدهای ناشی از آن به حداقل تقلیل می یابد، بلکه در آینده‎ای نه چندان دور بیشترین فواید عاید جامعه بشری خواهد شد.

کشور ما هم در صورتی که بخواهد سهمی از پیشرفت ها و فرصت های ایجاد شده توسط این فناوری داشته باشد،

باید سرعت عمل به خرج دهد و برنامه‎‎های تحقیق و توسعه در زمینه فناوری نانو را در قالب قوانین مناسب ملی و بین ‎المللی به معرض اجرا بگذارد.

سوار شدن به موقع در قطار نانو نه تنها می ‎تواند سبب پیشرفت های چشمگیر شود بلکه می ‎تواند به نحو قابل ملاحظه ‎ای منجر به جبران عقب‎ ماندگی ‎هایی باشد که در طول دهه ‎ها و حتی قرون متمادی گریبان گیر این مرز و بوم بوده است.

پلتفرم نوآوری باز کوشا از علاقه مندان دعوت می‌کند تا در مسابقات ایده پردازی در حوزه‌‌‌های نوآوری و فناوری بازدید و شرکت نمایند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

ضبط پیام صوتی

زمان هر پیام صوتی 5 دقیقه است